Fotoğrafçılıkla ilgilenenlerin hemen hepsi f-stop değerleri, enstantane hızı, ISO gibi kavramları bilir. Fotoğraf çekerken bunlara ek olarak bir sürü teknik detay olsa da ilk bilinmesi gereken ayarlar bunlardır. Dijital dünyadan fotoğraf çekmek ve bunu teknik olarak düzeltmek artık daha kolay tabii ama bu teknik ayarlar, analog fotoğraf çekilirken de aynıydı. Ve orada bunlara hakim olmak çok daha önemliydi.
Peki özellikle fotoğrafa yeni başlayanlar için kafa karıştırıcı olabilen özellikle f-stop değerlerinin nereden geldiğini biliyor musunuz? Yani f/1.4, f/2, f/2.8, f/4, f/5.6, f/8, f/11, f/16 değerlerinin.
Bu sayıların neden böyle “garip” ve düzensiz gibi göründüğünü çok az kişi bilir. Bunun cevabı aslında sade bir matematiktir.
Şöyle ki;
Her bir tam diyafram kademesi, önceki değerin kök iki (√2 ≈ 1,41) katı. Peki neden böyle? Çünkü objektife giren ışık miktarı, diyafram deliğinin çapıyla değil alanıyla orantılı ve alan, çapın karesiyle büyür.
Diyaframı √2 kat kapattığınızda çap küçülür ama alan (ve dolayısıyla ışık) tam yarıya iner. Bir kademe açtığınızda ise iki katına çıkar.
Yani f/2'den f/2.8'e geçmek “biraz daha az ışık” değil, matematiksel olarak tam yarı yarıya ışık demek. Yani hangi yöne gittiğine bağlı olarak, her f-stop kademesi bu şekilde ışığı ya yarıya indirir ya da iki katına çıkarır.
Bunu bilmek pratikte de işe yarıyor. Objektif değiştirseniz ya da telefon kamerasına baksanız bile bu oran hep sabit kalıyor, yani pozlamayı kafanızda hesaplarken “bir kademe aç/kapa = ışığı ikiye katla/böl” kuralını her zaman güvenle kullanabilirsiniz.
Nasıl bilgi ama?